آیریلیق یکی از ترانه‌های محبوب در زبان آذربایجانی به شمار می‌آید که رجب ابراهیمی آن را در ۱۳۳۵ سرود و استاد علی سلیمی آهنگ‌سازی آنها را انجام داد و خانم وارتوش (همسر استاد سلیمی) از رادیو تبریز آن را اجرا کرد. ترانه آیریلیق با اجرای رشید بهبودف شهرت جهانی پیدا کرد.

ترانه آیریلیق را پس از اجرای آن توسط خانم قنادی و رشید بهبودوف خوانندگان مشهوری چون فلورا کریمووا، یعقوب ظروفچی، جاوید تبریزلی، داریوش اقبالی، فائقه آتشین، منصور ممقانی، باریش مانچو، سلدا بایجان، زکی مورن، ائمل سایین، موسلوم گورسس و فاتیح کیساپارماک نیز اجرا کردند.

متن ترانه آیریلیق:

گئجه لر فیکریندن یاتا بیلمیرم
بو فیکری باشیمدان آتا بیلمیرم
نئیله ییم که سنه چاتا بیلمیرم
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق

اوزوندور هیجرینده قارا گئجه لر
بیلمیرم من گئدیم هارا گئجه لر
ووروبدور قلبیمه یارا گئجه لر
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق

یادیما دوشنده آلا گوزلرین
گویده اولدوزلاردان آلام خبرین
نئیله ییم کسیبدیر مندن نظرین
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق

آیریلیق دردینی چکمه ین بیلمز
یاردان آیری دوشن گوز یاشین سیلمز
دئییرلر اینتظار خسته سی اؤلمز
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق

نئجه کی ائلیمدن آیری دوشندن
سورار بیربیرینی گوروب بیلندن
حسرتله سیزلار یار داییم بو غمدن
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق

ایل لردی اوزاقام آرخام ائلیم دن
بلبلم دوشموشم آیری گولوم دن
جور ایله آییریب شیرین دیلیم دن
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق

اولوبدور بیگانه یاریم_ یولداشیم
غریبه ساییلیر سئوگیم – سیرداشیم
بوجاوان چاقیمدا آغاردیب باشیم
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق

منی آغلاداندان گولوش ایسته رم
آیری دوشنیمله گوروش ایسته رم
حصاری ییخماقا یوروش ایسته رم
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق

سئوگیلیک اولوبدور شانی فرهادین
سئوگی سی هاردادیر، هانی فرهادین
دییه ره ک چیخاجاق جانی فرهادین
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر دردن اولار یامان آیریلیق

ترجمه ترانه آیریلیق به فارسی:

از فکر تو شبا خوابم نمیبره
نمیتونم این فکر رو از سرم بیرون کنم
اینا رو میگم چون نمیتونم بهت برسم
جدایی، جدایی، امان از جدایی
از هر دردی بدتر جدایی

در هجر تو سیاه و درازند شبا
نمیدونم کجا برم من شبا
قلب منو زخمی کرده شبا
جدایی، جدایی، امان از جدایی
از هر دردی بدتر جدایی

وقتی چشای رنگیت یادم میافته
تو آسمونا از ستاره‌ها خبرشونو می‌گیرم
چیکار کنم که نظرشو از من بریده
جدایی، جدایی، امان از جدایی
از هر دردی بدتر جدایی

درد جدایی رو هر کی نکشه نمیفهمه
پاک نمی‌کنن چشمی که از یارش جدا مونده
میگند بیمار انتظار نمی‌میره
جدایی، جدایی، امان از جدایی
از هر دردی بدتر جدایی

چطور وقتی دور میشم از ایل و تبار
میپرسم تک تکشونو از خبر دار
زاری می‌کند از حسرت این غم دائما یار
جدایی، جدایی، امان از جدایی
از هر دردی بدتر جدایی

سالهاست از ایل و تبارم دورم
بلبلم که از گلم دورم
با جفا جدا کرده منو از زبان شیرینم
جدایی، جدایی، امان از جدایی
از هر دردی بدتر جدایی

یار و یاورم بیگانه گشته
عشق و همرازم به سان غریبه گشته
از جوانی مویم سپید گشته
جدایی، جدایی، امان از جدایی
از هر دردی بدتر جدایی

از اونی که منو گریونده خنده میخوام
با اونی که جدا افتاده‌ام دیدار میخوام
برا فرو ریختن حصار یورش میخوام
جدایی، جدایی، امان از جدایی
از هر دردی بدتر جدایی

عاشقی شده شان فرهاد
کجاست معشوق فرهاد
موقع گفتنش در میاد جون فرهاد
جدایی، جدایی، امان از جدایی
از هر دردی بدتر جدایی

داشلی قالا (قلعه سنگی) یکی از ترانه‌های فلکولوریک آذربایجان است که خوانندگان بسیاری آن را اجرا کرده اند.

متن ترانه:

1. بولاق بــاشی تؤز اولار /  اوستو دولو قیـز اولار
   ائیل دستمــالین گؤتور /  من گؤتورسم سؤز اولار
2. بو قالا داشلی قالا /  چینقیل لی داشلی قالا
   قؤرخورام یار گلمه یه / گـــؤزلریم یاشلی قالا
   بو قـــــالا داشلی قـــــالا / هر یانی داشلی قالا
   قؤرخورام یـار گئج گله / گـــؤزلریم یاشلی قــــالا
3. داغلارا چم دوشنده / بولبوله غم دوشنده
   روحیــــم بدنده اوینار / یادیما سن دوشنده
4. قیزیل گول اؤلمایایدی / سارالیب سؤلمایایدی
   بیر آیریلیـــق بیر اؤلوم ! / هئچ بیـری اؤلمایایدی

 ترجمه فارسی:

1. سرچشمه پر از غبار است و و دختران آن‌جا جمع شده‌اند
   خم شو و دستمالت را بردار که اگر من بردارم برایت حرف می‌شود
2. این قلعه، قلعه ی سنگی است و پر از شن و سنگلاخ است
   می‌ترسم که یارم نیاید و چشم‌هایم اشک آلود بمانند
   این قلعه، قلعه ی سنگی است و همه جایش سنگی است
   می‌ترسم که یارم دیر بیاید و چشم‌هایم اشک‌آلود بمانند
3. زمانی‌که کوه‌ها مه‌آلود می‌شود و دل بلبل غمگین
   روح من در بدنم به رقص درمی‌آید وقتی که تو به یادم می‌افتی
4. کاش گل سرخی نبود که زرد و پژمرده شود
   و جدایی و مرگ؛ هیچ‌یک نبود

سئوگیلیم من سنه جانان دئمه ییم بس نه دئییم؟

جانیمی جانینا قوربان دئمه ییم، بس نه دئییم؟

اؤز جانیندان، نفسیندن جانیما جان وئردین
گوءنده مین دفعه سنه جان دئمه ییم، بس نه دئییم؟

سون باخارکن منه بعضاً ائله کوءسکون- کوءسکون
اولدو جان موءلکو پریشان دئمه ییم، بس نه دئییم؟

دیکیلیب گؤزلریم حسرتله وصالین یولونا
گلمه سین کؤنلومه هجران دئمه ییم، بس نه دئییم؟

سن جانیمسان، جگریمسن، گوءل آچان باختیمسان
اولموشام حوءسنونه حیران دئمه ییم، بس نه دئییم؟

یانمایان عشق اودونا قدرینی بیلمز عشقین
گل منیم عشق اودوما یان، دئمه ییم، بس نه دئییم؟

یوخ منیم باشقا گؤزل لرده بیلیرسن کی، گؤزوم
سنی ایستر بو سلیمان دئمه ییم، بس نه دئییم؟

نه گؤزل یاراتمیش یارادان سنی
ائله بیل غونچه سن گول آراسیندا
محتاجی اولدوغوم خوش سؤزلرینی
ساخلاما دوداخنان دیل آراسیندا
قاچما مندن آی سئوگیلیم
سئوگی بو دونیانین دی
قاچما مندن آی اینصاف سیز
بیر قیز بیر اوغلانین دی
نه غوصصه بیله ردی اوره گیم نه غم
سن سیز لیک کؤنلومو گؤینه دیر هر دم
گؤرورسن دردیمی دییه بیلمیره م
قالیب سؤز صحبتیم دیل آراسیندا
قاچما مندن آی سئوگیلیم
سئوگی بو دونیانین دی
قاچما مندن آی اینصاف سیز
بیر قیز بیر اوغلانین دی
گؤزل لر ایچینده سئچیلیر بویون
گؤزومه کؤنلومه تیکیلیب بویون
دوسلار سوروشورلار نه واخدی تویون
قالمیشام نه دئییم ائل آراسیندا
قاچما مندن آی سئوگیلیم
سئوگی بو دونیانین دی
قاچما مندن آی اینصاف سیز
بیر قیز بیر اوغلانین دی

متن آهنگ:

آذربایجان گول چیچکلی دوزلر، گول یاناخلی اوزلر، غم کدرله دولدون یاشلی گوزلر

آذربایجان تیتره‌دی یر بیردن، آغلادیم سن ده من، گوزلریم آغلارکن، آخدی سوزلر

گوز یاشین سیل، بوتون ائل‌لره باخ، اَل‌بیر اولمیش ایران تا که آذربایجان قالماسین دار گون‌ده، تز هارایی‌نا چاتدی هر طرفدن

سس‌لندی آی جانیم آذربایجان، ایرانین اوجا باشی شانلی قارداش

آذربایجان ای دیار مردان، بر فراز ایران، همچو مهرتابان سرفرازی

در این غم‌ها در کنارت هستم، با تو من پیوستم، دست تو در دستم، با تو هستم

اِولر بیردی، بیری‎ده اوچسا، هرطرف هریان‌دان، اَل قاتار قارداشلار تا دایاق اولسون اوز قارداشینا

دیل‌لر بیردی، اورگی بیر اولان مهربان گوزلرله، آشنا سوزلرله، یارالی قارداشا جان دیرله

در این غم‌ها در کنارت هستم، با تو من پیوستم، دست تو در دستم، با تو هستم

آذربایجان سن‌‌له من آغلادیم، یاراوی باغلادیم، گئچمیش اولسون سن‌دن، غملی گون‌لر

آذربایجان شنلی گونلر گلسین، گوزیاشون گول سیل سین، گول اوزون بیر گولسون، تازه گول‌لر آچسین باغلاروندا

برگردان فارسی:

آذربایجان، با دشت های پرگل، و با چهره هایی گلگون و چشم هایی اندوهگین و گریان

آذربایجان، ناگهان زمین لرزید، من با تو گریستم، با چشمان گریانم، حرفهایم جاری شد،

اشک‌هایت را پاک کن و مردم را ببین، همه ایران دست به دست هم داده، تا که آذربایجان در روز سختی تنها نماند، به فریادش رسیدند از هر طرف

ندا داد ای جان من آذربایجان، ای سربلندی ایران، ای برادر عزیز

آذربایجان ای دیار مردان، بر فراز ایران، همچو مهرتابان سرفرازی

در این غم‌ها در کنارت هستم، با تو من پیوستم، دست تو در دستم، با تو هستم

خانه ها یکی است، اگر هم یکی ویران شد، از هر طرف برادران همت میکنند، تا پشتیبان برادرانشان باشند

زبان ها یکی است، یاران یکدل با حرف های آشنا، با چشم های مهربان، با حرف های آشنا، با برادر داغدار همدردی می‌کنند

در این غمها در کنارت هستم، با تو من پیوستم، دست تو در دستم، با تو هستم

آذربایجان، من با تو گریستم، زخمهایت را بستم، دور باد از تو روزهای غمبار

آذربایجان، روزهای شادی از راه برسند، گَل اشکهایت را پاک کند، رویت خندان شود، گلهای تازه در باغهایت بشکفند

گجه‌لری رویامداسان

کیم‌لره قالدی دونیا؟
دولوب بوشالدی دونیا
اولمادی سیرّین آچان
سحیرلی قالدی دونیا

یاراتدی او یارادان
جفاسین چکدی اینسان
اولمادی سیرّین آچان
سحیرلی قالدی دونیا

سونلر اوتا یاندی
کول اولدی آدی قالدی
شاه‌لاری توپراق آلدی
کیملره قالدی دونیا؟

دونیا دونیا، دونیا دونیا، کیملره قالدی دونیا؟

Kimlere kaldi dunya
Dolub boşaldın dunya
Olmadi sirrin acan
Sehrli qaldı dunya

Yaratti o yaradan
Cefasin cekti insan
Yaratti o yaradan
Cefasin cekti insan

Olmadi sirrin acan
Sehrli qaldı dunya

Kimlere kaldi dunya
Dolub boşaldın dunya
Dunya Dunya, Dunya Dunya, Dunya Dunya
Kimlere kaldi dunya
Dunya Dunya, Dunya Dunya, Dunya Dunya

Sevenler ota yandi
Qul oldu adi qaldı
Sahlar torpaq aldi
Kimlere kaldi dunya

Kimlere kaldi dunya
Dolub boşaldın dunya
Dunya Dunya, Dunya Dunya
Kimlere kaldi dunya
Olmadi sirrin acan
Sehrli qaldı dunya

داغلار قیزی ریحان ریحان ریحان

عالم سنه حیران حیران حیران

نه قشنگ سن ای قیز… گول چیچک سن ای قیز

بیر دانا سان ای قیز…دوردانا سان ای قیز

گوزللر گوزلی ریحان ریحان…سودانین ازلی ریحان ریحان

عالم سنه حیران حیران حیران…نه قشنگ سن ای قیز

گول چیچجه سن ای قیز… بیر دانا سان ای قیز…دوردانا سان ای قیز

زیل قارا دیر گوزون ریحان ریحان… بالدان شیرین سوزون ریحان ریحان

عالم سنه حیران حیران حیران… نه قشنگ سن ای قیز… گول چیچجه سن ای قیز…

بیر دانا سان ای قیز… دوردانا سان ای قیز

آهنگ شاد گیله نار از عاشیق محبوب خلیلی

متن آهنگ گیله نار
سوساییب دی یئنه کیمین قانینا
خومار خومار باخار هار گؤزلرین
نولار بیرده دولاناردین باشینا
گیلا نار باشینا ، سونا یار باشینا
قوربانی اولایدیم قارا گؤزلرین
اوتایلیسان گیله نار ، بوتایلیسان گیله نار
باکی لیسان گیله نار ، تبریزلیسن گیله نار
کلیبریسن گیله نار ، اهرلیسن گیله نار
مشکین لیسن گیله نار ، هریس لیسن گیله نار
هوراند لیسان گیله نار ، اینجار لیسان گیله نار
آی گیله نار اؤلورم ، سنی من سئویرم ، گیله نار اؤلورم یار

ستارخان سردار ملی ایران
زندگی‌نامه و ویژگی‌های رفتاری

  ستارخان یکی از مبارزان و سرداران زمان مشروطه بود که به سود مردم در برابر نیروهای دولتی در شهر تبریز و آذربایجان کوشش‌ها و دلیری‌ها کرد. در ایران ستارخان را سردار ملی می‌نامند.

  ستار قره‌داغی سومین پسر حاجی حسن قره‌داغی است که نزدیک سال 1284-1285 چشم به جهان گشود. ستار در جوانی مانند یعقوب لیث به جرگه‌ی لوتیان و جوان‌مردان محله‌ی امیرخیز تبریز در آمد و از همین روی با افراد محمد علی شاه قاجار درگیر شد و به ناچار از شهر گریخت و به راه‌زنی پرداخت. در این زمینه گفته می‌شود که از ثروت‌مندان می‌گرفت و به تهی‌دستان می‌سپرد. پس از مدتی توانست با میانجگری بزرگان به شهر بازگردد و در همین مدت با توجه به ویژگی‌های رفتاری که داشت مورد اعتماد مردم قرار گرفت.

  در زمان مشروطه نیز فرماندهی نیروهای ارمنی، قفقازی و تبریزی را بر دوش داشت و مقاومت جانانه‌ای در برابر نیروهای دولتی ضد مشروطه انجام داد و این مقاومت درخور ستایش باعث شد تا آرام آرام نام او در روزنامه‌های اروپایی مطرح گردد. ولی با چراغ سبز محمدعلی شاه قاجار و همراهی انگلیس نیروهای روسی به سمت تبریز به راه افتادند و توانستند راه جلفا را باز کنند. در این میان نیروهای مشروطه خواه در تلگرافی اعلام کردند که شهر تبریز را به دست نیروهای دولتی خواهند سپرد تا به دست نیروهای بیگانه روس نیفتد. ولی تلگراف محمدعلی شاه به روس‌ها باعث جلوگیری از پیش‌روی آن‌ها به سمت تبریز نشد و تبریز به دست نیروهای بیگانه‌ی روس افتاد.

  ستارخان نتوانست چیرگی نیروهای غیرایرانی و بیگانه را بپذیرد و در این میان کنسول روس (پاختیانوف) که می‌خواست درفشی از کنسول‌خانه‌ی روس بر سردر خانه‌ی ستارخان بزند و او را زینهار دولت روس بدهد با این پاسخ سردار ملی روبرو شد: «ژنرال کنسول، من می‌خواهم که هفت دولت به زیر بیرق دولت ایران بیایند. من زیر بیرق بیگانه نمی‌روم.»

 پس از پس‌کشیدن نیروهای روس از تبریز، مردم به رهبری ستارخان، حاکم دست‌نشانده‌ و خودکامه‌ی تبریز -رحیم خان- را از شهر بیرون راندند. ستارخان این بار به همراه سالار ملی یعنی باقرخان به سمت تهران به‌راه افتاد. پس از پیروزی مشروطه‌خواهان ستارخان و یاران‌اش حاضر به واگذاری جنگ‌افزارهای خود نشدند. ستارخان در درگیری که میان نیروهای دولتی و او به همراه یاران‌اش در باغ اتابک رخ داد، از ناحیه‌ی پا دچار آسیب دیدگی شد و پس از آن همه‌ی یاران او ناچار به واگذاردن جنگ‌افزارهای خود شدند. پس از این ستارخان خانه‌نشین شد و پزشکان برای درمان او کوشش‌ها کردند، ولی سرانجام در سال ۱۳۳۲در تهران چشم از جهان فروبست و در میان سوگواری هزاران هزار از باشندگان تهران، در جوار بقعه حضرت عبدالعظیم به خاک سپرده شد.

ویژگی‌های رفتاری

ایران‌دوستی: ایران را به اندازه‌ی پرستش دوست می‌داشت و به جداسَری آن از دل و جان دل‌بسته بود.
دلیری و رشادت: این دو ویژگی رفتاری به اندازه‌ای در وی آشکار بود که در میان مردم مانند زبان‌زد شده بود.
عزم و اراده: هرگز در عزم و اراده‌ی وی سستی رخ نمی‌داد، همواره مانند کوه آهنین در کار خود پایدار بود و تندباد درخدادها نمی‌توانست او را نا امید کند.
کارآزمودگی در جنگ: هر چند لشکری نبود ولی در زمینه‌ی کارهای جنگی بسیار باهوش بود و گروه چیره یا شکست‌خورده را پیش‌بینی می‌کرد.
درست‌قولی: در سر قول خود تا پای جان ایستادگی می‌کرد.
گذشت و اغماض: کینه‌توز نبود و کینه‌ی کسی را در دل نگاه نمی‌داشت.